اساسنامه زندگی
قرآن کریم، اساسنامه زندگی فردی و اجتماعی آسمانی همه مسلمانان در همه
روزگاران است. اینک که در ماه مبارک رمضان قرار داریم سزاوار است هر چه
بیشتر بر ارتباط خود با قرآن کریم از لحاظ تلاوت و تطبیق افزوده، آن را
استحکام و استواری بخشیم.
ختم قرآن
اگر انسان در ماه مبارک رمضان قرآن را ختم کند بر اساس این که قرآن
6666 آیه دارد، چنان است که در ماه های دیگر 6666 بار قرآن را ختم کرده
باشد. در حقیقت این از اختصاصات ماه مبارک رمضان است و یازده ماه دیگر چنین
امتیازی ندارند، لذا می توان گفت که میان قرآن و ماه مبارک رمضان ارتباطی
گسترده و پیوندی ناگسستنی وجود دارد.
بهار قرآن
در بهار تلاوت قرآن که ماه مبارک رمضان بوده به جاست هر شخص مسلمان به
فراخور دانش خود تفسیری تهیه کند و روزانه مقداری از آن را مطالعه کند تا
افزون بر برخورداری از ثواب بسیار بالای آن، به تدریج با معانی شگفت و
نورانی قرآن کریم آشنا شود.
تدبر در قرآن
شخصی که در ماه مبارک رمضان با تأمل و تدبّر قرآن بخواند بی شک ثواب
او بیشتر از شخصی است که به همان اندازه، اما بدون تأمل قرآن بخواند، چه
این که با در نظر گرفتن تفکر و تامل حال و هوای معنوی این ماه و این که
«رمضان بهار قرآن است»، تأمل و تفکر در آیات قرآن به تمام معنا ارزشمند و
کارآمد است.
سؤال در قبر
ماه مبارک رمضان بهار قرآن، تلاوت و تطبیق قرآن است و یکی از سؤال های
مهمی که در عالم برزخ و شب اول قبر از ما می شود این است: «کتاب تو
چیست؟». پرواضح است کسی می تواند به این سؤال پاسخ دهد که به کتاب خود،
یعنی قرآن عمل کرده باشد. ای بسا شخصی که قرآن را حفظ کرده باشد، ولی در
پاسخ این سؤال در می¬ماند و نمی تواند چیزی بگوید، زیرا او فقط الفاظ قرآن
را از بر کرده، هرگز به آموزه و مفاهیم آن عمل ننموده است. در مقابل، اگر
در دنیا به معنای واقعی کلمه، به قرآن عمل کرده باشد در آن صورت خیلی سریع
پاسخ خواهد داد که: قرآن کتاب من است.
بهترین اعمال
امیرمؤمنان علیه السلام از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله پرسیدند: بهترین اعمال در ماه مبارک رمضان کدامند؟ آن حضرت فرمودند:
یا أباالحسن! أفضل الأعمال فی هذا الشهر الورع عن محارم الله؛ ای اباالحسن، بهترین کارهای این ماه پرهیز از محرّمات الهی است.
این پاسخ بدان معناست که ترک گناه از هر کاری در این ماه مبارک حتی خواندن قرآن و فهم آن، صله رحم و افطاری دادن برتر است.
ثمره روزه
ثمره روزه ماه مبارک رمضان، تقوی و چشم پوشی از گناهان است به خصوص
گناه چشم، زیرا اگر شخصی چشم به حرام بیالاید، حریم و حرمت الهی را نادیده
گرفته است. چنین شخصی ـ خدای ناکرده ـ اگر از کرده خود توبه نکند، در قیامت
کیفری سخت دارد و آن این که ـ بنا به روایات صحیح ـ میل آتشین به چشمانش
می کشند. ارتکاب دیگر محارم الهی نیز کیفرهای سخت دیگری دارند.
احترام به ماه خدا
احترام به هر محترمی مانند ماه مبارک رمضان، عالم دینی و شخص با ایمان
احترام به خداست. زمانی که به ماه خدا، احترام می گذاریم در واقع به
مقدّسات الهی احترام گذاشته ایم، وهمچنین است احترام به عالم دین، به امام
جماعت، به گوینده مذهبی، به نویسنده توانایی که در عرصه دین و اخلاق قلم می
زند و به شخص با ایمان و تقوی احترام می گذاریم جهت اینکه آنان بیش از ما
به خدا احترام می گذارند، ما نیز با رعایت حریم حرمت آنان ـ که شکستن آنها
مساوی است با ارتکاب محارم الهی ـ حرمت فرمان خدا را نگاه داشته ایم.
ترک گناه
وقتی مولای ما رسول خدا و خاتم رسولان صلی الله علیه وآله می فرمایند:
بهترین کار در ماه مبارک رمضان «ورع» و دوری از «محارم الله» است، بدین
معناست که بازداشتن ها و فرمان های الهی را به گوش گیریم، آنچه را فرمان
داده عمل کنیم و از آنچه بازداشته دوری گزینیم. به تعبیری دیگر اگر خدای
بزرگ امری را واجب کرده باید آن را عملی کنیم و از آنچه حرام خوانده گریزان
و رویگردان باشیم.
امربه معروف و نهی از منکر
باید توجه داشت که ماه مبارک رمضان برای ترویج امر به معروف و نهی از
منکر فرصت مناسبی است، معلوم باشد که امر به معروف و نهی از منکر صرف گفتن
نیست، بلکه باید به گونه ای گفت که تأثیرگذار باشد. البته باید شرایط تحقق
امر به معروف و نهی منکر فراهم شود که: صبوری، بیان خوب، اخلاق نیکو و
رفتار شایسته، شرط امر به معروف است و با چنین شرایطی می توان فرد بی نماز
را با نماز آشتی داد، دروغگو را به راستگویی واداشت، غیبت کننده را از این
عمل زشت بازداشت و...
بهترین فرصت
ماه مبارک رمضان فرصت خوبی است برای رسیدن به جوانان مان، زیرا اگر
جوانان اصول دین، احکام دین و آداب دین شان را به درستی ندانند [و خدای
ناکرده به دلیل همین نادانی به بیراهه روند] همه ما مسئولیم و آنچه معصومان
علیهم السلام درباره وظیفه ما و کیفر بی توجهی به آن فرموده اند، در
انتظار همه ما خواهد بود.
آشنایی با احکام الهی
به منظور ادای وظیفه و پرهیز از محارم خدا، باید همیشه و علی الخصوص
در ماه مبارک رمضان همت کرده، با جوانان و نوجوانان، خویشاوندان و بستگان و
همسایگان که با معارف اهل بیت علیهم السلام و آموزه های دینی و محارم الهی
آشنا نیستند، صحبت کنیم و آنان را از بدی و منکر دور کنیم و به سوی معروف و
حقیقت هدایت نماییم. با این کار هم حریم محارم الله حفظ می شود هم در روز
قیامت در شمار معصیت کاران قرار نخواهیم گرفت و نیز به واجب مسلّم امر به
معروف و نهی از منکر عمل کرده ایم.
قرائت فصیح
خواندن قرآن در این ماه مبارک پسندیده است، به ویژه اگر با صوت حسن و
لهجه عربی خوانده شود، اما مهم تر از خواندن قرآن و فهمیدن آن، عمل به آن
است.
ثوابی دو چندان
همان طور که امر به معروف و نهی از منکر واجب شرعی و وظیفه همگان و
ثواب دو چندان در ماه مبارک داراست، لحاظ داشتن شرایط آن نیز لازم است تا
این مسئولیت به سلامت به سرمنزل مقصود برسد. پرواضح است که بدون رعایت
شرایط مخاطبان و مکان، امر به معروف و نهی از منکر نه تنها کارآمد نخواهد
بود که تأثیر منفی دارد.
راه و رسم هدایت
ما نیز به عنوان پیروان امامان معصوم علیهم السلام باید شیوه امر به
معروف و نهی از منکر را در این ماه مبارک رمضان از آن بزرگواران بیاموزیم و
در برخورد با افراد به کار بندیم که در غیر این صورت کار و تلاش مان،
بیشتر به مشت بر سِندان کوفتن شبیه خواهد بود.
وظایف آمرین به معروف
وظیفه ارشاد، امر به معروف و نهی از منکر محدود به طبقه خاصی نیست، هر
چند مسئولیت برخی سنگین تر است، اما زن و مرد و پیر و جوان به یک اندازه
مسئول هستند و هر دسته و طبقه به فراخور دانسته های خود می توانند تأثیر
چشمگیری در این راه داشته باشند. بانوان آشنا به احکام، وظیفه شرعی آنان
این است که دیگر بانوانی که با مسائل، احکام، آداب، اخلاق اسلامی و وظایف
اجتماعی آشنایی ندارند، آموزش دهند. مردان نیز همین مسئولیت را دارند. از
آن جا که جوانان تأثیرگذارتر و تأثیرپذیرند به جاست که آشنایان به مسائل
اسلامی، دوستان و نزدیکان جوان خود را که با این مقوله فاصله دارند، با
مفاهیم والای اسلامی آشنا کرده، با محبت و صمیمیت، از دوستان خود بخواهند
تا در این ماه مبارک در مجالس دینی شرکت کنند، زیرا در همین مجالس، مبانی
اسلام با روح جوانان درآمیخته، آنان شیفته اسلام و مفاهیم والای آن خواهند
شد.
فرعی که اصول است
امر به معروف و نهی از منکر از فروع دین و با فراهم شدن شرایط، بر
همگان واجب است. خوب است در این امر کوشا باشیم و افراد را به مجالس و
محافل قرآنی، دینی و حسینی که در این ماه مبارک منعقد است جذب کنیم و مبادا
از این که یک بار یا دو بار پاسخ منفی شنیدیم، میدان را ترک کنیم!
وعظ و ارشاد
به خاطر بسپاریم علی الخصوص در این ماه مبارک که شیاطین غل و زنجیرند و
دل ها آماده وعظ و ارشاد است چنانچه در امر وعظ و ارشاد کوتاهی کرده که در
قیامت از ما خواهند پرسید: «چرا در هدایت دیگران کوتاهی کردید؟». پس برای
آن روزمان بیندیشیم و پاسخی خداپسند بیابیم.
وجود جلسات قرآنی و دینی و مجالس وعظ و ارشاد در این ماه مبارک،
شکرانه دارد و باید به پاس این نعمت خدای را شکر گفت، اما نیاز جامعه بیش
از این مقدار را می طلبد. سعی کنیم این گونه مجالس را با رونق بیشتری
برگزار و همگان را به شرکت در آن تشویق کنیم و مطالب منطبق با واقعیت در آن
بیان و سیره معصومان علیهم السلام که الگوی خوبی ها و نیکی هاست نقل شود.
دوری از دنیا
انسان در ماه مبارک رمضان از هر چه به شهوت نفس مربوط می شود خودداری
کند و از هر چه خدا به نحو تحریم یا کراهت نهی کرده، دوری گزیند، بلکه حتی
از چیزهایی باید دوری گزیند که خدا نمی پسندد، گرچه در خصوص آنها نهی ای
وارد نشده ولی از قرائن دیگری ناخوشایند بودن این امور نزد خدا معلوم گردد،
مانند بی علاقه بودن به مال دنیا گرچه از حلال باشد.
بهار تحصیل تقوا
هر کس هر قدر در آراسته شدن به صفت تقوا بکوشد و موفق به تحصیل شود،
هنوز مراتب بالاتری هست که بدان راه نیافته است. به عبارت دیگر تقوا صفتی
است رو به فزونی که هیچ آستانه و کرانه و مرزی برای آن متصور نیست و ماه
مبارک رمضان بهار تحصیل تقوی و موسم مناسب فراگیری آن می باشد.
رشد و آگاهی
کمترین افعال و اقوال ما و علی الخصوص در ماه مبارک رمضان که ماه رشد و
آگاهی است ـ هر چند در نظر خودمان اهمیت چندانی ندارد ـ در پیشگاه خدا بی
حساب و کتاب نیست و البته در این میان حق الناس حساب دیگری دارد.
ترک معصیت
برخی افراد وقتی در بدی های معاصی می اندیشند و عزم شان را بر ترک
معصیت جزم می کنند، برای دوری از غیبت و دروغ و آزار و... تصمیم می گیرند
روابط اجتماعی خود را با برادران دینی شان کاهش دهند و در مساجد و مجالس
اهل بیت علیهم السلام کمتر حاضر شوند، در حقیقت چنین افرادی به جای ارائه
راه حل به راه کناره گیری و دوری از منابع خیر و مجالس وعظ می پردازند، در
حالی که روش صحیح آن است که آدمی در جامعه و در میان مردم حضور داشته باشد
به خصوص در ماه ریزش رحمت، ماه مبارک رمضان، ولی به گناهانی که در جامعه
است آلوده نشود و در عین حال وظایفی چون: هدایت گمراهان، دستگیری از
افتادگان، نهی از منکر و امر به معروف را نیز به نحو شایسته انجام دهد.
روزه پوست بدن
این که معصومین علیهم السلام سفارش کرده اند پوست انسان هم در ماه
مبارک رمضان باید روزه دار باشد، کم ترین معنای آن این است که آدمی از لمس
های شهوت برانگیز خودداری کند، زیرا قوه لامسه در تمام جاهای بدن و روی کل
پوست منتشر است.
فرصتی برای تقوا
در ماه مبارک رمضان و فرصت مناسبی که برای پرهیزگاری و طاعت پیش آمده،
بهترین رفتار و کردار مطابق حدیث نبوی: الورع عن محارم الله؛ خویشتن داری
از محارم خدا است.
بهره مندی از علما
دانش وسیله بازشناختن راه از بی راهه و چراغ فرا روی جویندگان راه
مستقیم است و دانشمندان ربّانی ـ با لحاظ داشتن مراتب علمی شان ـ راهنمایان
جامعه بشری به مقصد اصلی، یعنی راه یافتگی و کمال هستند و ماه مبارک رمضان
بهار پیشرفت معنوی و رسیدن به اوج کمال انسانی است.
بهره مندی از ماه رحمت
روزهای آخر ماه مبارک را سپری می کنیم که قرآن مجید، پیامبر اسلام،
امیرالمؤمنین، فاطمه زهرا و ائمه معصومین علیهم السلام آن را با اوصاف
بلندی، چون: ماه رحمت، ماه مغفرت، ماه کرامت و ماه ضیافت خدا توصیف کرده
اند؛ ماه مبارک رمضان. این ماه عظیم، بهار رحمت، برکت، آمرزش و احسان الهی
است که از طرف خدای تبارک و تعالی برای همگان ارزانی می شود، چه بهتر که از
چنین خوان گسترده ای قدردانی نموده و بهره وافی بگیریم.
حاصل تلاش
برای دستیابی به عنایات و کرامت های الهی ویژه ماه مبارک رمضان، باید
به شایستگی های خود توجه کنیم و این که در برخورداری از این نعمت ها چه
اندازه توانمندیم، چه این که کلید موفقیت به دست خودمان است. قرآن کریم در
این باره به صراحت می فرماید: «وَ أَن لَّیْـسَ لِلاِْنسَـنِ إِلاَّ مـَا
سَعَــی»؛ و این که برای انسان بهره ای جز حاصل تلاش او نیست.
بیداری دل
تمام شنیده های آموزنده و آموزه های اسلامی برای انسان های بیدار دل و
روشن ضمیر اتمام حجت است. حال اگر کسی این آموزه ها را به کار گیرد و بهار
آن همین ماه مبارک رمضان است، چه سعادتمند انسانی است، چراکه بر اساس حجت و
دلیل، حیات معنوی یافته است و اگر ـ خدای ناکرده ـ خود را در پیروی خواهش
های نفسانی در وادی تباهی گرفتار کند، در واقع به اختیار خود و علی رغم
اتمام حجت، خویشتن را به هلاکت انداخته است.
استفاده از ماه فیوضات
سعی کنیم از روزها و شب های ماه مبارک رمضان استفاده ای در خور و
شایسته کنیم، زیرا این فضایل و برکات از اختصاصات ماه مبارک رمضان است و با
سرآمدن این ماه، گستردگی خوان برکت و بالندگی آن نیز برچیده خواهد شد، لذا
باید از فرصت باقی مانده این ماه مبارک، برای رسیدن به کمال روحی و معنوی،
و نیز اندوختن حسنات بیشتر و فزونتر بهره گرفته، در حد توان خود بکوشیم و
از آموزه های معصومان علیهم السلام مانند آنچه در صحیفه سجادیه آمده و در
قالب نیایش های تودیع ماه مبارک رمضان نام گذاری شده بهترین راهنمایی ها
شویم تا از این طریق بتوانیم با وظایف خویش آشنا شده، بیشترین استفاده را
از برکات روزهای باقی مانده این ماه مبارک ببریم.